قبل از جراحی چه مراحلی را باید طی کنم؟
جراحی چاقی فقط یک روز مشخص در اتاق عمل نیست.
برای اینکه جراحی با ایمنی بیشتری انجام شود و نتیجه‌ی بهتری داشته باشد، لازم است قبل از عمل وضعیت جسمی، تغذیه‌ای و حتی شرایط روحی شما بررسی شود.
به همین دلیل، قبل از جراحی یک مسیر مشخص را طی می‌کنید تا مطمئن شویم بدن شما برای جراحی آماده است و اگر مشکلی وجود دارد، قبل از عمل شناسایی و تا حد امکان کنترل شود.
این مسیر معمولاً شامل موارد زیر است:
- ارزیابی توسط جراح
- آزمایش‌های مورد نیاز
- بررسی بیماری‌های زمینه‌ای
- ارزیابی قلب و وضعیت بیهوشی در صورت نیاز
- بررسی تیروئید و سایر شرایط هورمونی در صورت وجود علائم یا سابقه
- ارزیابی تغذیه‌ای
- بررسی شرایط روان‌شناختی و الگوی غذا خوردن
- تنظیم برنامه غذایی قبل از جراحی
- آموزش‌های لازم درباره روزهای بعد از عمل
هدف این نیست که برای شما آزمایش‌های غیرضروری انجام شود؛ هدف این است که عوامل قابل اصلاحی که می‌توانند روی ایمنی جراحی و دوران نقاهت تأثیر بگذارند، قبل از عمل شناسایی شوند.
جلسه مشاوره با جراح
اولین و مهم‌ترین مرحله، جلسه‌ای است که در آن شرایط شما به‌صورت فردی بررسی می‌شود.
در این جلسه فقط وزن و قد شما بررسی نمی‌شود.
سابقه‌ی افزایش وزن، بیماری‌های همراه، داروهایی که مصرف می‌کنید، تجربه‌های قبلی کاهش وزن، عادات غذایی، سابقه‌ی جراحی‌های قبلی و شرایط گوارشی شما اهمیت دارند.
همچنین درباره‌ی روش‌های مختلف جراحی با شما صحبت می‌شود.
ممکن است یک روش برای یک فرد انتخاب مناسبی باشد اما برای فرد دیگری انتخاب مناسبی نباشد.
به همین دلیل، انتخاب بین اسلیو، بای‌پس کلاسیک یا مینی بای‌پس باید بر اساس شرایط خود بیمار انجام شود، نه صرفاً بر اساس اینکه کدام عمل در بین اطرافیان یا فضای مجازی محبوب‌تر است.
آزمایش‌های قبل از جراحی
آزمایش‌های قبل از عمل برای این انجام می‌شوند که وضعیت عمومی بدن و برخی کمبودها یا مشکلات احتمالی مشخص شود.
بسته به شرایط شما ممکن است بررسی‌هایی مانند موارد زیر درخواست شود:
- شمارش سلول‌های خونی
- قند خون
- عملکرد کلیه و کبد
- چربی خون
- بررسی آهن و وضعیت ذخایر آهن
- ویتامین B12
- ویتامین D
- سایر ویتامین‌ها و مواد معدنی در صورت نیاز
- بررسی‌های مرتبط با تیروئید در صورت وجود اندیکاسیون
- آزمایش‌های دیگری که بر اساس سن، جنسیت، بیماری‌های زمینه‌ای و سابقه پزشکی لازم باشند
نکته مهم این است که فهرست آزمایش‌ها برای همه افراد دقیقاً یکسان نیست.
ممکن است دو بیمار با وزن مشابه، به دلیل تفاوت در سن، بیماری‌های زمینه‌ای یا داروهای مصرفی، به بررسی‌های متفاوتی نیاز داشته باشند.
ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای قبل از جراحی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا کمبود برخی ریزمغذی‌ها بهتر است قبل از عمل شناسایی و اصلاح شود.
بررسی قلب و ارزیابی قبل از بیهوشی
جراحی چاقی با بیهوشی عمومی انجام می‌شود؛ بنابراین لازم است وضعیت عمومی بدن و شرایطی که ممکن است روی بیهوشی یا جراحی تأثیر بگذارند، بررسی شود.
برای بعضی بیماران ممکن است نوار قلب یا ارزیابی قلبی بیشتری لازم باشد.
این موضوع به معنی وجود مشکل قلبی نیست.
سن، علائم، سابقه بیماری‌های قلبی، فشار خون، دیابت، میزان چاقی و سایر شرایط پزشکی تعیین می‌کنند که چه بررسی‌هایی لازم است.
همچنین متخصص بیهوشی داروهای مصرفی، سابقه بیهوشی‌های قبلی، حساسیت‌های دارویی و سایر عوامل مهم را بررسی می‌کند تا برنامه بیهوشی متناسب با شرایط شما تنظیم شود.
بررسی تیروئید و شرایط هورمونی
یکی از سؤال‌های رایج بیماران این است:
«ممکنه چاقی من به خاطر تیروئید باشه؟»
بعضی اختلالات هورمونی می‌توانند روی وزن، انرژی و متابولیسم تأثیر بگذارند؛ اما هر اضافه‌وزنی به معنی بیماری تیروئید نیست.
اگر در شرح حال یا معاینه، علائم یا سابقه‌ای وجود داشته باشد که بررسی تیروئید را ضروری کند، آزمایش‌های مربوطه درخواست می‌شود.
هدف این بررسی‌ها این است که اگر یک مشکل قابل درمان وجود دارد، قبل از جراحی شناسایی و مدیریت شود.
بررسی بیماری‌های همراه با چاقی
چاقی ممکن است همراه با بیماری‌ها و مشکلات مختلفی باشد؛ از جمله:
- دیابت نوع ۲
- فشار خون بالا
- کبد چرب
- آپنه خواب
- اختلالات چربی خون
- مشکلات مفصلی
- بیماری‌های قلبی‌عروقی
- رفلاکس معده
- و برخی مشکلات هورمونی و متابولیک
وجود این بیماری‌ها فقط برای تصمیم‌گیری درباره‌ی جراحی اهمیت ندارد؛ بلکه باید قبل از عمل تا حد امکان کنترل شوند.
برای مثال، اگر داروی دیابت یا فشار خون مصرف می‌کنید، ممکن است بعد از کاهش وزن و جراحی نیاز شما به داروها تغییر کند.
به همین دلیل، بیمار نباید داروهای خود را خودسرانه قطع یا کم‌وزیاد کند و تغییرات دارویی باید با نظر پزشک انجام شود
.
مشاوره تغذیه قبل از جراحی
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آمادگی برای جراحی، مشاوره تغذیه است.
قرار نیست فقط به شما یک «رژیم لاغری» داده شود.
هدف اصلی این است که قبل از جراحی با شیوه‌ی غذایی‌ای آشنا شوید که بعد از عمل هم بتوانید ادامه‌اش دهید.
در این جلسات معمولاً درباره‌ی مواردی مثل:
- مقدار و نحوه‌ی مصرف پروتئین
- حجم وعده‌ها
- سرعت غذا خوردن
- نوشیدن مایعات
- نوشیدنی‌های پرکالری
- شیرینی‌ها و خوراکی‌های پرکالری
- عادات غذایی نامناسب
- غذا خوردن احساسی
- و تغذیه در هفته‌های اول بعد از عمل
با شما صحبت می‌شود.
این آموزش‌ها اهمیت زیادی دارند؛ چون بعد از جراحی، فقط «کم شدن حجم معده» مطرح نیست؛ سبک غذا خوردن شما هم باید تغییر کند.
راهنمای ASMBS/IFSO نیز بر ارزیابی تغذیه‌ای و آموزش بیمار پیش از جراحی تأکید دارد.
ارزیابی روان‌شناختی؛ برای رد کردن شما نیست
خیلی از بیماران وقتی اسم مشاوره روان‌شناختی را می‌شنوند، تصور می‌کنند قرار است به دلیل شرایط روحی از جراحی محروم شوند.
در حالی که هدف اصلی این ارزیابی، شناخت بهتر شرایط بیمار و آماده کردن او برای تغییرات بعد از جراحی است.
الگوی غذا خوردن، پرخوری، غذا خوردن در شرایط استرس، اضطراب، افسردگی، انتظارات بیمار از جراحی و آمادگی برای تغییر سبک زندگی می‌توانند روی مسیر درمان تأثیر بگذارند.
جراحی می‌تواند ابزار بسیار مؤثری برای درمان چاقی باشد، اما قرار نیست تمام مشکلات مربوط به غذا خوردن یا شرایط روحی را به‌تنهایی حل کند.
شناخت این مسائل قبل از جراحی کمک می‌کند حمایت مناسب‌تری برای بیمار در نظر گرفته شود.
ارزیابی روان‌شناختی و رفتاری بخشی از رویکرد چندتخصصی توصیه‌شده برای ارزیابی بیماران جراحی چاقی است.
رژیم قبل از جراحی؛ چرا باید انجامش بدهم؟
یکی از سؤالات پرتکرار بیماران این است:
«اگر قرار است جراحی کنم، چرا باید قبلش رژیم بگیرم؟»
رژیم قبل از جراحی با رژیم‌های لاغری معمولی یکسان نیست.
در بعضی برنامه‌های جراحی، یک رژیم غذایی کوتاه‌مدت و مشخص قبل از عمل تجویز می‌شود که هدف آن آماده کردن بدن برای جراحی است و می‌تواند به کاهش حجم کبد و دسترسی بهتر جراح به معده کمک کند.
اما نوع، مدت و شدت این رژیم باید توسط تیم درمان تعیین شود.
این موضوع مهم است؛ چون رژیم‌های بسیار محدود یا خودسرانه می‌توانند باعث کم‌آبی یا دریافت ناکافی مواد مغذی شوند.
بنابراین اگر برای شما رژیم قبل از عمل تجویز شده، دقیقاً طبق دستور تیم درمان پیش بروید و بدون هماهنگی، رژیم را سخت‌تر یا طولانی‌تر نکنید.
همچنین کاهش وزن اجباری طولانی‌مدت صرفاً به‌عنوان یک شرط اداری، پشتوانه علمی یکسانی برای همه بیماران ندارد و تصمیم درباره آمادگی جراحی باید بر اساس ارزیابی پزشکی فرد انجام شود.
از چه زمانی باید سیگار را کنار بگذارم؟
اگر سیگار یا محصولات دخانی مصرف می‌کنید، حتماً قبل از جراحی این موضوع را با تیم درمان مطرح کنید.
ترک سیگار قبل از عمل می‌تواند به کاهش برخی خطرات مرتبط با جراحی و بهبود روند بهبودی کمک کند.
NIDDK توصیه می‌کند افرادی که سیگار می‌کشند، در صورت امکان حداقل حدود ۶ هفته پیش از جراحی ترک کنند.
البته اگر زمان جراحی شما نزدیک است، این به معنی «فایده نداشتن ترک» نیست؛ هرچه زودتر اقدام کنید بهتر است.
داروهایی که مصرف می‌کنم چه می‌شوند؟
قبل از جراحی باید فهرست کاملی از داروها، مکمل‌ها و حتی داروهای بدون نسخه‌ای که مصرف می‌کنید در اختیار پزشک قرار دهید.
برخی داروها ممکن است لازم باشد قبل از جراحی تغییر کنند یا در زمان مشخصی مصرف نشوند.
این موضوع به‌خصوص درباره‌ی داروهای مربوط به دیابت، فشار خون، داروهای مؤثر بر انعقاد خون و برخی داروهای کاهش وزن اهمیت دارد.
اما یک قانون مهم وجود دارد:
هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
دستور دقیق مصرف یا قطع دارو باید توسط پزشک و بر اساس نوع دارو و شرایط شما مشخص شود.
شب قبل و روز جراحی چه کارهایی باید انجام بدهم؟
دستورالعمل‌های دقیق ممکن است با توجه به نوع جراحی، زمان عمل و شرایط بیمار متفاوت باشند.
تیم درمان به شما توضیح می‌دهد:
- از چه زمانی نباید غذا بخورید
- تا چه زمانی می‌توانید مایعات مصرف کنید
- کدام داروها را مصرف کنید
- چه داروهایی را مصرف نکنید
- چه مدارکی همراه داشته باشید
- چه زمانی در بیمارستان حاضر شوید
این دستورالعمل‌ها را دقیقاً رعایت کنید.
به‌خصوص زمان قطع غذا و مایعات را خودسرانه تغییر ندهید.
آیا قبل از جراحی باید وزن کم کنم؟
این سؤال جواب یکسانی برای همه ندارد.
در بعضی بیماران، کاهش وزن قبل از جراحی می‌تواند بخشی از برنامه آماده‌سازی باشد و پزشک یا متخصص تغذیه ممکن است آن را توصیه کند.
اما اینکه «همه بیماران باید مقدار مشخصی وزن کم کنند تا اجازه جراحی داشته باشند» یک قان
ون پزشکی عمومی و ثابت نیست.
طبق راهنمای ASMBS/IFSO، شواهدی برای الزام همه بیماران به کاهش وزن پیش از عمل صرفاً به‌عنوان یک شرط اجباری وجود ندارد. در عوض، ارزیابی و اصلاح عوامل قابل تغییر خطر اهمیت دارد.
بنابراین اگر پزشک برای شما کاهش وزن قبل از عمل تعیین کرده، دلیل آن باید با شرایط خود شما مرتبط باشد.
آیا برای جراحی باید از قبل ورزش کنم؟
لازم نیست قبل از جراحی به خودتان فشار زیادی وارد کنید.
اما افزایش فعالیت بدنی تا حدی که برای شرایط جسمی شما ایمن باشد، می‌تواند به آماده شدن برای تغییرات سبک زندگی بعد از عمل کمک کند.
حتی فعالیت‌های ساده مانند پیاده‌روی می‌توانند شروع مناسبی باشند.
اگر درد مفصل، تنگی نفس، بیماری قلبی یا محدودیت حرکتی دارید، برنامه فعالیت بدنی باید متناسب با شرایط شما تنظیم شود.
هدف قبل از عمل این نیست که یک ورزشکار شوید؛ هدف این است که بدن و ذهن شما برای سبک زندگی فعال‌تر آماده شوند.
چک‌لیست آمادگی قبل از جراحی
قبل از روز جراحی بهتر است مطمئن شویم که مراحل اصلی انجام شده‌اند:
☐ ویزیت و ارزیابی جراح
☐ انجام آزمایش‌های مورد نیاز
☐ بررسی بیماری‌های زمینه‌ای
☐ ارزیابی قلبی در صورت نیاز
☐ ارزیابی بیهوشی
☐ مشاوره تغذیه
☐ ارزیابی روان‌شناختی در صورت نیاز
☐ بررسی داروهای مصرفی
☐ اجرای رژیم قبل از عمل طبق دستور تیم درمان
☐ دریافت دستورالعمل روز قبل و روز جراحی
☐ آماده کردن مدارک و نتایج آزمایش‌ها
یک نکته مهم قبل از جراحی
اگر قرار است جراحی چاقی انجام دهید، بهتر است به این مسیر به چشم «آماده شدن برای یک عمل» نگاه نکنید؛
شما در واقع دارید برای یک سبک زندگی جدید آماده می‌شوید.
جراحی شروع مسیر است، نه پایان آن.
بعد از جراحی، تغذیه، فعالیت بدنی، مصرف مکمل‌ها و پیگیری‌های پزشکی همچنان اهمیت دارند.
به همین دلیل، یک تیم درمانی چندتخصصی که بتواند قبل و بعد از جراحی در کنار شما باشد، بخش مهمی از درمان چاقی محسوب می‌شود.
هدف ما فقط این نیست که شما روز جراحی را به سلامت پشت سر بگذارید؛ هدف این است که برای ماه‌ها و سال‌های بعد از جراحی هم آماده باشید.